سایه سار مودت
ثبت مشهورات, مستندات, مکاشفات و پیام های مولایمان حضرت امام زمان - عج 
نويسندگان
پيوندهای روزانه

آسیب شناسی تربیت دینی

مقدمه

اگر چه مصلحان و
فیلسوفان اجتماعی همواره با ارائه آرمان ها و ایده های نیکو، شهرهای سلامت و یا
مدینه های فاضله ای را برای دورنمای حرکت اجتماعی مردم ترسیم نموده اند و اقشار
مختلف مردم را با ذکر دلایل و توجیهات گوناگون به سوی تحقق آن ترغیب می کنند؛ اما
وجود ناهنجاری های اجتماعی و وقوع جرائم و تخلفات اخلاقی خود دلیل وجود موانع مهم
بر سر این راه است.  از سویی دیگر اختلاف
در نگرش ها و باورهای لایه های مختلف اجتماعی خود موجب کندی اقدامات اجتماعی
مسئولان می شود و از جانبی دیگر تبدیل و تغییر در فلسفه اجتماعی و تحول در دورنمای
یک جامعه خود موجب گسست های کوچک و بزرگ در عرصه پیشرفت جامعه می شود. بر این جمع
سیاهی ها، حوادث و تضادهای فرهنگی ناخواسته را هم بیافزایید، مثل منفی نگری های
افراد ناامید و گزارش تشریح تخلفات و توضیح بزهکاری و افشای گناه ها و تکثیر کتبی
و مجازی خطاهای کوچک و بزرگ دیگران.

اما براستی در
این میان، می توان آرام نشست یا به گوشه خلوت خزید و بار تفکر و ارائه راهکار را
هم به عهده حوادث غیرمترقبه سپرد؟ مسئولیت نهادهای اجتماعی چه می شود؟ برای
جلوگیری از وقوع جرم و جنایت چه تدبیری می توان اندیشه کرد؟ از گندمزار دانشمندان
زمینی چه برداشتی می توانیم بکنیم؟ به کدام ریسمان ملکوت باید چنگ بزنیم؟ در این
مقاله سعی می کنیم تا به پاسخ این پرسش ها بیاندشیم، به بخش های مختلف موضوع دقیق
تر نگاه کنیم و کوتاهی های آن را در بازنگری های آتی تکمیل خواهیم کرد.

کوشش نویسنده بر این
است تا با نگاهی گذرا به مبانی تربیت اجتماعی و اهداف تربیتی در اسلام و آسیب
شناسی تربیت دینی و ضرورت تحکیم مبانی خانواده و اعتماد به نفس، خواننده را به سوی
اصلاح ارتباط با خالق هستی و کارگردان هر دو عالم ترغیب کرده و دعا را وسیله اصلاح
ارتباط با خدا، اصلاح نفس و اصلاح ارتباط های اجتماعی معرفی کند. سپس به معرفی یک
منبع ارزشمند به نام دعا و توسل پرداخته و در پایان نیز به موضوع انتظار منجی
موعود تاکید شده است و بالاترین گوهر برای فلسفه اخلاق اجتماعی را از میان کلمات
دعای فرج معرفی می کند.

مبانی تربیت اجتماعی

با نگاهی به کتاب
روانشناسی تربیتی جان ای. کلاور و راجر اچ. برونینگ به این پاسخ می رسیم که "کولنبرگ" مراحل رشد اخلاقی را در آغاز پنج مرحله و با یک تجدید نظر به
شش مرحله تقسیم و تعریف کرده است؛ که عبارتند از: 1 - اخلاق دگر پیروی. 2 – فردگرایی ومبادله. 3 – انتظارات متقابل و همنوایی.
4 – نظام اجتماعی. 5 – قرارداد اجتماعی. 6 – فرایند رشد اخلاقی. در نگاه "بندورا" تقلید از دیگران مبنای ایجاد رفتار اخلاقی قرار می گیرد و
در مرحله نخست کودک از رفتار والدین و افراد حاضر در منزل خود تقلید می کند و بدین
ترتیب ارزش ها را همراه رفتار مشاهده شده می پذیرد.

 به طور کلی محور اصلی نظریه یادگیری اجتماعی،
یادگیری مشاهده ای است و دیدن رفتار در یادگیری و پایداری رفتار موثرتر از روش
تقویت کننده ها است، چون بر مبنای شناخت و تفکر است؛ ولی در زمان ورود به صحنه های
اجتماعی گروه های دیگری را به عنوان الگوی رفتاری خود قرار می دهد. مانندگروه های
همسال، معلمان، ورزشکاران، هنرمندان، نویسندگان وشخصیت های مطرح اجتماعی. زمانی که
همانندسازی از پدر و مادر به افراد دیگر منتقل می شود، به ناچار در بین معیار های
اخلاقی تضاد نمایان می گردد. در نتیجه پاسخ فرد، با تفکر و تامل ترکیبی از ارزش
های نو و جدید با هنجارهای قبلی و مورد تایید پدر و مادر خلق می شود و ترکیب نوین،
خود رفتار خلاقانه ای را به جامعه ارائه و در اینجا رشد اخلاقی با رشد یادگیری
هماهنگ می شوند. در گذر زمان و با تکامل انگیزه ها و رفتار افراد، جامعه ناظر تولد
رفتاری نو خواهد بود که با توسعه و ماندگاری آن در فرهنگ های مختلف، تمدن بشری رشد
کرده و اندیشه و عمل به طور هماهنگ متحول می شوند. توجه داشته باشید که با هر تحول
کوچک در جامه، بستر جدیدی برای تفکرو خلاقیت برای جوامع دیگر نیز فراهم می گردد. (گلاور
و برونینگ (ترجمه: خرازی)، 1382،352-257)

اهداف تربیتی اسلام

مجموعه روایات
اخلاقی که ناظر به صحنه های اجتماعی هستند و مخاطب را توصیه به صبر و تحمل و
فروبردن خشم و اصلاح ارتباط با دیگران می کنند و خویشتنداری را پس از مرحله نفسانی
برای تغییر در روابط انسان با جامعه معرفی می کنند، در واقع آثار مثبت بر ساختار
جامعه دارند. این نگرش ها با نشر توصیه های پیشوایان دینی می توانند حسن روابط،
تحمل، انعطاف پذیری، صبر و مقاومت را در اخلاق و رفتار آحاد مردم تامین کنند.
روایات و احادیثی که ناظر بر اصلاح رابطه بین معلم و فراگیر، والدین و فرزند،
اعضای فامیل و خانواده با یکدیگر است و یکایک افراد جامعه را به رعایت فرهنگ خدا محوری
و دین باوری در روابط اجتماعی توصیه می کند. همه این مفاهیم در دایره اهداف تربیت
اجتماعی اسلام قرار می گیرند و خوشبختانه در مجموع منابع دینی، هزاران سخن و کلام
آسمانی از امامان معصوم علیهم السلام داریم که با آن می توان بافت جامعه را به نفع
راستی و حقیقت اصلاح کرد.

 یکی از جنبه های بارز و ممتاز وجود آدمی
برخورداری از قدرت تفکر، استدلال و عقل است. از دیدگاه اسلام، مهمترین مرحله صعود
به مراحل عالی انسانی و نیل به هدف نهایی پرورش و بکارگیری صحیح این توانایی و
استعداد است. توجه و عنایت خاص الهی به هدایت انسان از طریق عقل و اندیشه در
بسیاری از آیات و روایات به صورت های مختلف بیان شده است و می گویدکه برای نیل به
قرب الهی، بکارگیری از عقل و اندیشه امری اجتناب ناپذیر است.

بنابراین، پرورش
استعدادهای ذهنی،  شناختی،  رشد عقلانی، فراگیری علوم و معارف برای بارور کردن
هر چه بیشتر این توانایی ها به عنوان اهداف واسطه ای به شمار می آیند. گفتنی است
انسان با فراگیری علوم و معارف، شناخت بیشتری از جهان اطراف خود پیدا می کند و با
خودشناسی و آگاهی از وجود خود نیز بهتر می تواند در مسیر خداشناسی گام بردارد؛ در
نتیجه اهداف شناختی را می توانیم در چهار مقوله خلاصه کنیم: پرورش قوه عقل-
فراگیری علوم و معارف – تعالی اندیشه – خودشناسی. (حجه الاسلام و المسلمین علیرضا اعرافی، 1381،
171-73)

عوامل پرورش عقل و اندیشه

اسلام عوامل رکود
و سستی اندیشه را در منابع مختلفی متذکر شده است. همچنین انسان عاقل
را از آن بر حذر می دارد و با بیان عواملی که سبب رشد و شکوفایی عقل می شود او را
به سوی تعقل و تفکر سوق می دهد. برخی از عواملی که انسان را یاری می دهد تا به
استقلال فکری و رشد عقلانی برسد از نظر اسلام عبارتند از:

1- دلیل جویی یا
علت طلبی 

2- بکارگیری عقل
و اندیشه

3- عمق بخشی به
اندیشه

4- بهره گیری از
دیدگاه های مختلف

5- استفاده از
قالب های فکری دیگران

6- اندیشه در
تاریخ و سرنوشت اقوام گذشته

7- معاشرت با
علما و دانشمندان

8- طهارت قلب

(ربانی، 1389،
232-200)

جایگاه دعا در تربیت اجتماعی

اعتقادات افراد
جامعه، پایه رفتار هر فرد و جمعیت کلی آنان می باشد. بعلاوه خدا به عنوان خیر مطلق
و مبدا خیر بوده و نمی توان از اصلاح و رشد جامعه سخن گفت و موضوع اعتقاد افراد
جامعه را نسبت به خدا و مهمتر رابطه ایشان با خدا را ندیده گرفت. فلذا شناخت و
تقویت رابطه فرد با خدا و تعالی بخشی به این رابطه از اقدامات اولیه مصلحان
اجتماعی مشخص می گردد و با این نگاه، کتاب الهی، کلام خدا به بشر و دعا تقاضای
افراد به سوی خدا می باشد. دعا هم می تواند با زبان ساده و با انتخاب خود فرد باشد
و یا با تکرار متون رسیده از سوی پیشوایان دینی باشد. لطف مزید صاحب خلق در هر
صورت به متقاضی دلشکسته تعلق می گیرد، چه کوچک باشد و چه بزرگ، چه برای اولین بار
بگوید و چه برای هزارمین مرتبه، باز مصرانه تقاضای خود را تکرار کند.

با اعلام خواسته
از سوی فرد، آن مدیر مدبر قلم تقدیر را هم عوض می کند و بر سرنوشت آدمی رنگ انتخاب
خود او را می زند و آدمی با دریافت پاسخ های مثبت برای تقاضای خویش به رحمت و
بزرگواری خالق هستی پی می برد. او درک می کند که تنها نیست و با هر نیایش، خود را
در شعاع بلندی از نور هدایت می بیند که هر لحظه مورد عنایت پروردگار بخشنده و رزاق
می باشد. دعا ابراز بندگی و اظهار کوچکی و دوستی نسبت به خداوند است. دعا جدی ترین
و پاک ترین و قوی ترین شیوه برقراری ارتباط انسان با خالق حکیم و مهربان است. دعا
یکی از نیازهای فطری بشر است و به همین منظور همواره در صدد بوده تا با داشتن انس
و ارتباط با خداوند پیوند خود را با خدا بر اساس دوستی تقویت کرده و به هنگام بروز
مشکلات به او رجوع نماید.

خداوند در کتاب
شریف خود می فرماید مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم مرا سپاس گویید و ناسپاسی مرا
نکنید (بقره 152) و هر که از یاد من روی برگرداند، همانا در دنیا معیشت او تنگ شود
و او را در قیامت نابینا محشور می کنم (طه 124).  حضرت پیامبر خاتم (ص) نیز فرمودند دعا سلاح مومن
است و از امام باقر علیه السلام سوال کردند که دعا کردن بالاتر است یا قرائت قرآن
که پاسخ فرمودند: دعا کردن به دلیل این آیه کریمه که خداوند فرمود اگر دعا نکنید
عنایت و توجهی به شما نمی شود (فرقان 77).

 آیا ما نمی خواهیم بیش از پیش مورد توجه خداوند
باشیم؟ آیا در سرزمین مصائب و مشکلات اجتماعی می توان بدون سلاح زندگی کرد؟ آیا
بینایی و چشم روشنی در بهشت مورد توجه ما نیست؟ آیا ما خداوند لطیف و رفیق را
مستحق سپاسگزاری نمی دانیم؟ و به ده ها دلیل مشابه و نزدیک به این معانی ما انسان
ها و نه فقط مومنین بلکه همه یکایک آدمیان برای رشد و تعالی و پیشرفت و کسب موفقیت
نیازمند دعا کردن هستیم، تصور خودشکوفایی در سطح بالای هرم نیاز های  "آبراهام مازلو" هم بدون دعا به اله یگانه ممکن نیست، و در مراتب پایین تر
هر مربی، خود در ضمیر ناخودآگاه خود می داند که ضمن توصیه هایی که به مخاطب خود
دارد تا او را برای رشد و تعالی در طبقات پایین هرم نیازها آماده کند، اما خود او
برای ارتقا به مراحل بالاتر و تامین نیازهای اجتماعی خود و دیگران محتاج دعا می
باشد. زیرا می توان با توسل به ذات اقدس مبدا خیر و نیکی و سرچشمه هدایت خود را
بالا برده و سطح کیفیت زندگی خود را بهبود ببخشد، و در این راستا امامان معصوم
علیهم السلام معلمین و مدرسین ویژه آموزش و ترویج فرهنگ دعا هستند. متون رسیده از
نمایندگان آسمانی خداوند پاک ترین و محکم ترین و صحیح ترین نردبان ترقی بشر می
باشد. حرزهایی که از سوی این سفینه های هدایت برای بشر رسیده جلیقه های نجات و
هدایت تضمینی و بی مانندی است که ضامن آن خون مظلوم امیرالمومنین و اولاد معصوم
ایشان علیهم السلام می باشد. معرفی ائمه هدایت همراه با تاریخ ستمی که دیده اند
بخش اول معارف ایشان است و در بخش دوم مصلحین اجتماعی می توانند و موظف هستند تا
با معرفی نمایندگان رسمی خداوند به عنوان فانوس هدایت در شب تاریک و راهنما در
گمراهی های بشر و معلم رفع جهالت ها و کارگردان فعال زندگی و ظاهرا دور از نظر،
دست افراد محتاج به هدایت و رشد را به این پایگاه های قوی قدرت و انرژی متصل کنند.
همچنانکه هر گونه سستی در این مسیر راه را برای سرقت های بزرگ و بزرگتر شیطان و از
نفس آدمیان و صحنه های اجتماعی فراهم می کند، و تاریخ گذشته مبارزات پیروز و غیر
پیروز پیامبران الهی ضرورت مراقبت و مواظبت بیش از حد از نفوس افراد که سرمایه های
اصلی هر اجتماعی هستند را ایجاب می کند، زیرا که وقتی ما مردم را به عنوان جمیع
ناس، آل الله می دانیم نمی توان با حذف ایشان و نادیده گرفتن سرنوشت اجتماعی ایشان
رضایت حضرت باری را برای خود انتظار داشته باشیم.

کلام حضرت به
کلام سید المرسلین مولا محمد بن عبدالله (ص) که در کتاب شریف نهج الفصاحه ثبت است
که فرمودند: "خداوندا، یک لحظه مرا به خودم وامگذار و چیزهای خوبی که به من
بخشیده ای از من مگیر". و یا کلام حضرت سیدالساجدین مولا علی بن الحسین
علیهماالسلام در کتاب عزیز صحیفه سجادیه که فرمودند: "بارالها، بر محمد و آل
او درود فرست و ما را از پیش رو و پشت سر و از جهت های راست و چپ و از همه جوانب
نگاهمان دار، نگاه داشتنی که از نافرمانی تو بازدارنده باشد و به پیروی ات راهنما
و در راه محبتت به کار برده شده باشد".

و باز از ایشان
در همان منبع نقل می شود که فرمودند: "بارالها، بر محمد و آلش رحمت فرست و
رازهای دل ها و حرکات اعضا و نگاه های دزدیه چشم ها و سخنان زبان های ما را در
اموری قرار ده که موجب ثواب تو باشد تا کار نیکی که به وسیله آن سزاوار پاداش تو
شویم از ما فوت نگردد و کار بدی که در اثر آن مستوجب عقاب گردیم بر ما باقی
نماند"؛ و بسیاری دیگر که باید بر این موارد افزود. (امان اللهی، 1388، 26-3)

اعتماد به نفس

اعتماد به نفس چیست؟ وقتی انسان آن باوری که از خود و صفات خود دارد را تقویت
می کند بر اعتماد به نفس خود می افزاید. پس اگر خود را ضعیف و شکست خورده پنداشت
اعتماد به نفس خود را از بین برده، و وقتی که خود را مهره ای از ارابه تاریخ بداند
و یا ابزار و مهره سوخته بازی بزرگان بشناسد دیگر نه امیدی برای تغییر دارد و نه
شناخت مثبتی از خود در حالی که این انسان محبوب خداوند که خالق یکتا به خلقت او بر
خود تبریک گفته و بر فرشتگان مباهات نموده، منتظر و مشتاق تجلی فضائل خود در رفتار
و سکنات انسان است. بعلاوه انسان می تواند مجرا و آبشار بلندی از ظهور صفات الهی
باشد و  بگوید که من نیز خود را یکی از
افراد بی همتا و بی نظیر از مخلوقات الهی می دانم که با هر لحظه خلاقیت و ابتکار، صحنه
جدیدی از تعاطی عشق و عرفان را در ارتباط خود و خالق می توانم بیافرینم. با این
نقطه نظر، نگاه می کنیم به جملات آنتونی رابینز یکی از افراد مثبت اندیش و مبلغ
اعتماد به نفس که با کلام خود هزاران نفر را به راه زندگی صحیح رهنمون کرده است.


  1. آنچه در زندگی بیشتر مردم مایه اندوه است این است که غالباً
    می دانند که در زندگی خود طالب چه چیزهایی هستند، اما به درستی نمی دانند که چه
    کسی می خواهند باشند.

  2. این موضوع حقیقت دارد که نیروی باد و باران و سایر تغییرات
    جوی در اختیار ما نیست، اما ما می توانیم بادبانهای خود را طوری تنظیم کنیم، که با
    استفاده از همان تغییرات قایق خود را به سرمنزل مقصود برسانیم.

  3. یک بار از "یانکرهانت" میلیاردر صاحب نفت تگزاس
    خواستند تا راز موفقیت خود را برای مردم بازگو کند.

وی گفت: موفقیت امر ساده ای است اول تصمیم بگیرید که دقیقا چه می خواهید آنگاه
تصمیم بگیرید که در صورت رسیدن به آرزو بهای آن را بپردازید و بعد هم بهای آن را
پرداخت کنید.


  1. از "ریکراک " بنیانگذار " مک دانلد" یک
    بار خواستند که اندرزی بدهد که بتواند برای تمام عمر سرمشق افراد در راه رسیدن به
    موفقیت باشد. وی گفت:

میوه تا سبز است رشد می کند وقتی که رسید پلاسیده می شود، شما هم تا زمانی که
سبز هستید رشد کنید.


  1. از آنجا که خود را مقید به " تعالی" کرده ام، لذا
    در پایان هر روز سؤالاتی را از خود می کنم که امروز چه چیزهایی آموخته ام چه
    پیشرفت هایی کرده ام، از چه چیزی لذت بردم؟

  2. چنانچه هر روز به طور مداوم پیشرفت کنید و قدرت لذت بردن را
    در خود افزون سازید؛ در آن صورت، شما غنایی پیدا می کند که بسیاری کسان در خواب هم
    نمی بینند.

  3. درباره هر چه فکر کنید،هر چه که تمام فکر شما را متوجه خود
    کند، تحقق خواهد یافت.

  4. زمانی که کسی می گوید من یک بار این  کار را کردم پس دیگر در این کار موفق نخواهم
    شد، دیگر هیچ کاری را آغاز نخواهد کرد و این یعنی مرگ.

  5. یک بار بحران مالی یعنی اینکه آموخته اید چگونه باید مجددا
    سرمایه گذاری کنید.

  6. وقتی تصمیم واقعی می گیرید مانند آن است که خطی را رسم کرده
    باشید، اما نه بر روی ماسه بلکه روی سیمان.

  7. صفحات تاریخ پر از مثال هایی از قبیل لئوناردو داوینچی،
    آبراهام لینکن، هلن کلر، مهاتما گاندی، مارتین لوترکینگ، آلبرت انیشتین و بسیاری
    از افراد دیگر است که قدم های عظیمی در راه ارتقاء معیارهای خود برداشته اند.

- نیرویی که در اختیار
آنان بوده است در اختیار شما نیز هست، به شرط آنکه شهامت داشته باشید و آن را به
کار گیرید.


  1. بزرگترین لذاتی که در زندگی به دست آورده اید به دلیل حل
    مشکلاتی بوده است که در ابتدا حل آن دشوار و یا حتی غیرممکن به نظر می رسید.

  2. تغییر یک سازمان، یک شرکت، یک کشور و حتی جهان با یک قدم
    ساده آغاز می شود و آن این است که تغییری در خود پدید آوریم. (لعلی، 1383، 175-51)

 

خانواده و تربیت اجتماعی فرزندان

با عقد ازدواج
بین دو نفر به عنوان همسر و همراه در مسیر زندگی خانواده تشکیل می شود که این دو
با هم کوچکترین و مهمترین سازمان اجتماعی را تشکیل می دهند. تعالی و پیشرفت افراد
و جامعه بستگی مستقیم به تربیت افراد در خانواده دارد و هر چند که این رفتار تربیت
در خانواده حساب شده و منظم و با برنامه باشد، مسلماً نتایج تربیتی مثبت و
گرانقدری بجای خواهد گذاشت.

 متاسفانه ریشه بسیاری از ناهنجاری ها و بزهکاری
ها از خانواده سرچشمه می گیرد که یا رفتار غلط والدین خطاکار موجب تکرار اشتباه در
نسل بعد شده و یا غفلت و سرگرمی پدر و مادر باعث سرگرمی و اتلاف وقت و نابسامانی
فرزند و در نهایت بیکارگی و ارتکاب جرم می شود. محکومان به زندان نشسته، سرمایه
های تلف شده اجتماعی هستند که زنگ و صدایی ندارند تا به مصلحین اجتماعی بگویند،
بخشی از تقصیر متوجه پدر و مادر آنها است.

اصلاح ارتباطات
خانواده به طور مستقیم، اصلاح رفتار فرزند و برنامه تربیتی وی را به دنبال خواهد
داشت. پس سازمان دادن به رفتارهای دینی یک خانواده و سنت های جاری بین افراد
خانواده با یک واسطه، موجب اصلاح رفتار اجتماعی افراد جامعه می شود و متفکران
اجتماعی می توانند و می بایست تا با معرفی بهترین برنامه های دینی و سنتی خانواده
هایی که در تربیت دینی فرزند موفق هستند، مسیر تدوین برنامه تربیت اجتماعی متدینین
را فراهم کنند. اکنون ببینیم که یک خانواده مذهبی چه کار می کند تا فرزندان متدین
تربیت کند و آیا این مسیر قابل تکرار است؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ چه روش هایی
پیشنهاد می گردد.

1- عمل صالح

خانواده ای که می
خواهد فرزند صالح تربیت کند، خود باید از ارتکاب گناه و انجام خطا پرهیز کنند تا
همین اجرای عمل صالح و انجام واجبات و پرهیز از محرمات الهی از طریق مشاهده در چشم
و قلب فرزند جا بگیرد.

2- شرکت در مراسم
دینی و مذهبی

والدین خانواده
با شرکت و حضور خود در مراسم مذهبی و دعوت و همراه بردن فرزندان، ایشان را به شرکت
در این نوع مراسم تشویق کنند و مرتب از آثار مثبت ارتباط با مبادی شناخت معراف دین
برای ایشان بگویند.

3- انس با کتاب
خدا

والدین می بایست
خود در طول روز و هفته ساعاتی را برای انس و هم نفسی با کتاب الهی اختصاص بدهند تا
فرزندان از این طریق، والدین خود را الگو قرار داده و با این دریای معرفت و تجلی
محبت خدا به انسان نیز انس بگیرند و قرآن را ملجا و پناه خود بشناسند.

4- ذکر و دعا

والدین خود اهل
ذکر و دعا باشند و مرتب موارد مختلف را به فرزندان یادآوری کنند، دعاهای مناسبتی و
روزهای هفته بهترین دستاویز برای توجه به خداوند خالق می باشند.

5- زیارت امامان
معصوم (ع)

زیارت، عرض ادب،
ارادت، اغلام وفاداری، تعهد و بستن پیمان با امامان معصوم (ع) از سوی والدین،
فرزندان مشتاق زیارت و عرض سلام به محضر ایشان بار می آورد. تا حدی که هر از چند
زمانی که می گذرد، زیارت امامان و پیشوایان دینی را جزء برنامه خود قرار دهند.

6- نذر و صدقه و
رد مظالم

بستن تعهد و نذر
و تقاضای خواسته ای از ائمه معصومین و در قابل آن نذری را با خود بستن و پس از
اجابت از سوی ایشان، ادا کردن نذر، و دادن صدقه موجب رد مظالم و سختی ها و تحقق
آسانی ها و تامین سلامتی در زندگی و تقویت ارتباط و معرفی بهتر امامان معصوم
(ع)  به فرزندان می شود.

7- شرکت در مراسم
عبادی اجتماعی

شرکت در نماز عید
فطر و نماز جمعه و نماز جماعت محل زندگی و احیاها و مراسم های رمضان و محرم
وصفر  اشتغال در تربیت اجتماعی فرزند موثر
است، زیرا غفلت از این موارد زیان های جبران ناپذیری را به بار می آورد.

8- کنترل خوراک و
محتوایات صوتی و تصویری

در سنین نوجوانی
کنترل و در سنین بالاتر نظارت بر مجموعه های صوتی و تصویری که فرزندان استفاده می
کنند، موجب هدایت اخلاقی ایشان می شود. بدیهی است که وجود ماهواره در هر خانه اگر
با کنترل و نظارت اخلاقی سرپرست خانواده همراه نگردد، آسیب های بزرگ اجتماعی برای
تمامی بینندگان فراهم می کند.

9- کتابخانه
خانگی

امروزه کمابیش در
هر خانه بخشی به کتاب های کاغذی و یا دیجیتالی اختصاص دارد. افزودن بر این مجموعه
و نوآوری در لیست و به روز کردن عناوین آن می تواند فرزندان را به ماندن در خانه و
رشد اجتماعی داشتن امیدوار کند و سستی در این مورد نیز ضایعه آور است.

10- دوستان

والدین می توانند
با نظارت و کنترل رفت و آمدها و ارتباط فرزندان با دیگران، دوستان خوب و مناسب تر
را به آنها معرفی کنند و در زمان ضرورت اخطارهای لازم را به آنها بدهند. وقتی
فرزند عاقل و هوشیار، زیر نظر پدر و مادر با چند نفر از همسایه ها و دوستان درسی و
یا فامیل و یا گروه همسالان ارتباط داشته باشد، فضای خوش بینی تذکرات در مورد
افراد احتمالاً منفی و لازم به ترک را می شنود، و قبول خواهد کرد.

11- وسایل کمک
آموزشی

امروزه با رشد و
تنوع تکنولوژی، استفاده از وسائل آموزشی و کمک آموزشی برای فرزندان اهمیت حیاتی
دارند. پدر و مادر نسبت به هزینه های آموزشی و وسائل کمک آموزشی نباید به عنوان
هزینه اضافی نگاه کنند. بلکه به عنوان سرمایه گذاری برای مهمترین و گران بهاترین
اندوخته خود، که فرزندان هستند، بیاندیشند و از هر پیشنهاد خرید در این زمینه
استقبال کنند.

12- شرکت در
مجامع هنری

برای هدایت حس
زیبایی شناسی و تقویت حساسیت های روحی فرزندان به طور ادواری با مراکز معتبر هنری
ارتباط داشته باشیم، تا فرزندان به خانه های غریبه ها پناه نبرند و سایه پدر و
مادر را با همه دنیا عوض نکنند. این موضوع می توانند به صورت شرکت در برنامه های
تأتر و سینما،  یا خرید روزمره مجلات هنری،
یا حتی پیگیری اخبار هنری و آگاهی رسانی از آخرین نمایشگاه ها باشد.

13- راهنمایی
شغلی

شناخت استعداد
های شغلی فرزند می تواند به خانواده کمک کند که این سرمایه و نعمت الهی، در زمان
مناسب توانایی هایش را شناخته و در اولین فرصت انتخاب شغلی مناسب داشته باشد.

14- راهنمایی
ازدواج

این مورد هم مثل
موارد بالا است که با راهنمایی و ترکیب آرای مختلف می توان به نظر واحدی رسید. به
علاوه اینکه در این دو مورد اخیر مشاورین خارج از منزل هم می توانند فرزند و
خانواده را برای تصمیم گیری مناسب کمک کنند. حسن روابط بین پدر و مادر و کنترل
کلام و رفتار در حضور فرزندان نیز می تواند فرزندان را به ازدواج ترغیب کند و
متاسفانه فقدان آن نیز، مانع ازدواج را موجب می شود. (حسینی، 1388، 204-154)

آسیب شناسی تربیت دینی

آیا تربیت
اجتماعی ممکن است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا موانع و مشکلاتی بر سر راه مربی
وجود دارد یا خیر؟ آیا مربی برای بهبود نتایج تربیتی خود می تواند از تجربیات و
اندوخته های تجربی دیگران در این راه استفاده کند؟

ظاهراً و منطقاً
پاسخ سوالات بالا مثبت است و تاریخ فرهنگ و تمدن بشری نشان می دهد که در جوامع کوچک
و بزرگ تغییرات و اصلاحات رفتاری با موانع روبرو بوده و برای برداشتن آن نیز می
توان تلاش مستمر و با برنامه داشت و از برنامه های موفق و ناموفق دیگران سرمشق
گرفت.

تربیت را چه می
دانیم؟  روش های تربیتی دینی کدام است؟ آسیب
شناسی تربیت دینی را چگونه ترسیم می کنیم؟ "تربیت عبارت است از انتخاب رفتار
و گفتار مناسب، ایجاد شرایط و عوامل لازم و کمک به شخص مورد تربیت، تا بتواند
استعدادهای نهفته اش را در تمام ابعاد وجود به طور هماهنگ پرورش داده، شکوفا سازد
و به سوی هدف و کمال مطلوب تدریجاً حرکت کند." این تعریف جامع، دربرگیرندة
نکات مختلفی است که این عناصر در کنار هم مجموعة بهتر و تعریف کامل تری را ارائه
می دهند.

از جمله روش های
تربیت دینی می توان به این موارد اشاره کرد؛ الگو دهی و معرفی اسوه اخلاقی – موعظه، پند دادن و نصیحت
کردن – انذار و ترساندن از عاقبت بد عمل – توصیه به توبه و بازگشت به سوی خدای بخشنده – مواجهه با نتایج مثبت اعمال
- عبرت آموزی و توجه به سرنوشت دیگران – تداوم، تکرار و استمرار عمل صالح – تشبیه و تمثیل برای تفهیم
بهتر مفاهیم – تغافل، چشم پوشی و اغماض - شناخت موارد ابتلا و امتحان – قدردانی از نعمت های الهی -
همه دارایی ها را نعمت خدا دانستن – محبت و مهرورزی – شکل دادن تدریجی شخصیت انسان - تحریک و تهییج – تلقین به نفس – تشویق و تنبیه (در حدود شرعی
مشخص).

"آسیب
شناسی" را چه می دانیم؟ آسیب شناسی واژاه ای است که قبل تر در علوم پزشکی
بکار می رفته و سپس به مباحث علوم انسانی راه یافته است. مفهوم آن در کتب علوم
اجتماعی عبارتند از: شناسایی آن دسته از عوامل مهم و موثری که به وجود آمدن و
تداوم آنها می تواند، فرایند تحقق اهداف هر نظامی را متوقف یا به صورت نامحسوس کُند،
کند. آسیب شناسی دینی، شناخت آسیب ها و اشکالاتی است که بر معرفت دینی افراد و
دینداری ایشان وارد شده است.

 در ادامه به عناوین متعدد روش های تربیت دینی و
آسیب شناسی مختصر هر یک می پردازیم. لازم به ذکر است که موارد آسیب های ذکر شده در
برخی موارد ممکن است حادث شوند و در اکثر موارد روش های تربیت دینی که با حسن تدبیر
مربی و مبلغ دینی و والدین آگاه و هوشمند و مبتکر و همسو با متربی همراه است، عمل
تربیتی به نتایج مثبت و سازنده خود نزدیک می گردد. دیگر اینکه هدف غایی تربیت دینی
همان قرب الهی است که با انس و معرفت ایمان و عمل صالح انشاالله میسر می گردد.

روش: الگودهی و معرفی
اسوه (ان لکم فی رسول الله اسوه حسنه – سوره احزاب.آیه 21)

آسیب: انتزاعی
بودن مفاهیم ارائه شده – خطاهای احتمالی الگوهای غیرمعصوم معرفی شده – تاخیر در معرفی الگو و یا
انتخاب نامناسب زمان معرفی الگو.

روش: موعظه و
نصیحت و پند دادن (با حکمت و موعظه نیکو به راه پروردگارت دعوت کن(نحل.16) - نتیجه
موعظه بیداری است. (نهج الفصاحه) – مومن برادر مومن است و در هر حال از خیرخواهی برای او
فروگذار نمی کند. (نهج الفصاحه).

آسیب: تند و خشن
سخن گفتن با افراد سرکش و طغیان کننده – غفلت از موعظه حسنه و انتخاب نصایح گزنده و دل
شکن – تکرار و تاکید بی جا که موجب مقاومت و فرار و یا تکرار خطا از سوی مخاطب شود – همراه نبودن عمل و کردار
مربی با گفتار و موعظه های او- آماده نبودن زمینه های لازم موعظه که باعث لجاجت
مخاطب می شود.

روش: انذار و
ترساندن از عاقبت بد عمل (خویشان نزدیک خود را هشدار ده! (شعرا.214) - و این قرآن
بر من وحی شده تا به وسیله آن شما و هرکس را که این پیام به او می رسد را هشدار
دهم! (انعام.19).

آسیب: عدم تشخیص
موقعیت و محل انذار که شاید محل تبشیر باشد، زیرا محل بکارگیری این روش در موقعیتی
است که جامعه در زمان غفلت و ناآگاهی و لذت های کاذب و تعلق به دنیای پوشالی است.
انتخاب این روش در غیر از این موارد موجب بدفهمی شنونده و یا به مخاطره افتادن
اعتبار گوینده می گردد.

روش: توبه و بازگشت
(او توبه پذیر مهربان است(بقره.37)– پس خداوند به آنان توفیق توبه داد تا آنان توبه کنند(توبه.118).

آسیب: کم بها شدن
این روش به دنبال تکرار توصیه و ساده انگاری گوینده و شنونده و بدون شرایط پنداشتن
پذیرش توبه – توسعه و نشر امکان پذیرش توبه همه خطاهای تمامی خطاکاران و
جری شدن گناه کاران در موارد ارتکاب به خطا.

روش:عبرت آموزی و
توجه به سرنوشت دیگران (براستی که در سرنوشت آنان برای خردمندان عبرت است(یوسف.111)
- در حقیقت برای هر کس که از خدا بترسد، در این ماجرا عبرتی است(نازعات 26).

آسیب: آماده
نبودن قلب شنونده زیرا ناپاک بودن دل و روح موجب رد پیام و عبرت نگرفتن می شود.
بلکه وجود بصیرت در نگاه شنونده شرط درست شنیدن پیام است – تکرار و آسان گیری موضوع
مورد بحث و همچون داستان و قصه تعریف کردن که شنونده بجای گرفتن عبرت به مسیر
اتفاقات و روابط بین شخصیت های داستان می پردازد و از توجه و تاکید بر نتایج عملی
و زشتی عمل و قبح خطا و عاقبت بد اشتباهات اقوام گذشته دور مانده و چه بسا موضوع
شبهه ناک نیز گردد.

روش: تداوم و
تکرار تا منجر به محاسبه و مراقبه فرد از عمل خود گردد (همانا خداوند ناظر و رقیب
اعمال شما است(نسا.1).

آسیب: کم گفتن و
به اندازه لازم توضیح ندادن و یا تکرار در زمان های مختلف، متفائت و جدا از هم، از
خوب فهمیدن و درک ذهنی مطلب در شنونده می کاهد – تکرار زیاد و بی مورد نیز در
مواردی موجب دلزدگی شنونده و عکس العمل منفی فرد خواهد شد. باید دانست که ملاک
حصول حالت مراقبه و محاسبه فرد از اعمال خود می باشد.

روش: تشبیه و
تمثیل (ما در این قرآن از هر چیزی برای مردم مثالی زده ایم، شاید یادآور شوند(زمر.27).

آسیب: نامناسب
بودن تشبیه و نزدیک نبودن تشبیه به موضوع مورد بحث – نبودن شباهت در پیام تربیتی
اثر آن را از بین می برد.

روش: تغافل و چشم
پوشی (ای کسانی که ایمان آورده ای از بسیاری از گمان ها بپرهیزید که پاره ای از
گمان ها گناه است و تجسس نکنید(حجرات.12).

آسیب: سخت گیری و
عدم رعایت اصالت الصحه به معنای اصل بر پاکی و طهارت است – چشم بستن بر روی تمام جوارح
و سهل انگاری و ساده پنداری که موجب جواز تکرار خطا می شود – افشای گناه و انتشار خطا
همراه با ساده انگاری درباره گناه – از بین رفتن حرمت ها و حریم شخصیتی افراد پس از افشای گناه
و جری شدن خطاکار در ادامه و تکرار گناه.

روش: تلفیق علم و
عمل (وکسانی که ایمان آوردند و کارهای نیک و شایسته کردند، آنان اهل بهشتند و
پیوسته در آنجا جاوید و متنعم خواهند بود(بقره.83).

آسیب: ریاکاری و
نفاق و تبلیغ بی مورد و ادعاهای کاذب از هماهنگی علم و عمل – عدم هماهنگی علم و عمل
باورهای شنونده را برهم می زند و او از دل بستن به گوینده و همه گفته ها دست شسته
و از اعتبار همه پیام کاسته می شود.

روش: ابتلا و
امتحان (آیا مردم پنداشتند که تا گفتند ایمان آوردیم رها می شوند و آزمایش نمی
شوند؟ (عنکبوت.2).

آسیب: ادعاها و
بلند پروازی ها در خصوص ارتباط منظم و مرتب با امام زمان (عج) و ساختن بازاری برای
تقلب و حیله گری و سو استفاده از فرصت های تبلیغی که جامعه برای مبلغین معارف امام
زمان و یا انتساب به مولا امیرالمومنین علی علیه السلام فراهم می کند – توجیه سختی ها و مشکلاتی که
خود انسان برای همنوع خود بوجود می آورد و ناشی از سو مدیریت در بخشی از جامعه است
و نتایج زیانبار آن را به عهده خداوند امتحان گیرنده انداختن.

روش: محبت و
مهرورزی (خداوند به مردان و زنان با ایمان باغ هایی وعده داده استکه از یزر درختان
آن، نهرها جاری است در آن جاودانه خواهند بود و نیز سراهایی پاکیزه در بهشت جاودان
و خوشنودی خداوند بزرگ تر است این است همان کامیابی بزرگ(توبه.72) – و مهری از خودم بر تو افکندم
تا زیر نظر من پرورش یابی (طه.39).

آسیب: افراط در
محبت و وابستگی بی مورد و نادرست متربی به مربی خصوصا در مواردی که نا همنجنس
باشند – تفریط و حذف محبت از روابط مربی و تربی احساس شکست و تنهایی و ناامیدی می
آورد و انگیزه متربی برای تربیت را به حد صفر می رساند.

روش: تحریک و
تهییج (و اما نعمت هایروردگارت را بازگو کن(ضحی.11).

آسیب: تقدم شور و
هیجان بر شعور و تفکر و تدبیر – غیردائمی بودن حرکت های پرشور و افول انگیزش های هیجانی

روش: تلقین به
نفس (و نام های نیکو به خدا اختصاص دارد، پس او را با آنها بخوانید(اعراف.180).

آسیب: توقف در
تلقین و غفلت از اهداف تربیتی – توجه به تعداد اذکار و غفلت از توجه باطنی به ذات خداوند
رحیم.

روش: تشویق و
تنبیه (پس کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند آمرزش و روزی نیکو برای
شان خواهد بود(حج.49).

آسیب: ناهمگن
بودن پاداش با نیاز متربی – انتخاب زمان نامناسب برای پاداش – عدم رعایت عدالت در تشویق
چند نفر که کار و تلاش مساوی داشته اند – تشویق برای هر کار کوچک اثر آن را از بین می
برد – عدم تناسب پاداش با فعالیت مورد نظر – انتخاب روش تشویقی نامناسب و متفاوت برای کار
با کیفیت و کمیت مطلوب – عدم هماهنگی بین موضوع خطا با روش و موضوع تنبیهی و جریمه – تنبیه بدنی به جای تنبیه
عاطفی و کم کردن محبت که در جاهایی می تواند موثر باشد - بی توجهی به عمدی و یا
سهوی بودن خطا و تنبیه یکسان آن ها – تنبیه برای نیت خطا و اعلام شفاهی نیت و نه اقدام واقعی – تنبیه علنی به جای تنبیه در
پنهان – ابهام در علت تنبیه – تخریب شخصیت فرد به جای ملامت یک رفتار – عدم تناسب تنبیه و حد و
اندازه آن با نوع خطا و سن و موقعیت اجتماعی فرد متربی – از بین رفتن کارایی تنبیه با
تکرار و استفاده بیش از حد تنبیه.

روش: مواجهه با
نتایج عمل (فساد در خشکی و دریا به سبب کارهایی که مردم انجام داده اند، آشکار شده
است، خدا می خواهد نتیجه برخی اعمالشان را به آنان بچشاند(روم.41).

آسیب: توجه بیش
از حد به نتایج اخروی اعمال و کم شدن توجه متربی به نتایج و بازتاب اعمال در زندگی
روزمره و غفلت از وضعیت فعلی زندگی خود و جامعه – عدم تناسب نتایج اعمال اعلام
شده از سوی مربی با وضعیت و شرایط فعلی متربی. (ربانی، 1389، 232-200)

معرفی یک کتاب

دعا رو آوردن به
سوی مبداء خیر و سازندة نفس است. دعا از خالصانه ترین و زیبا ترین راه های توجه به
خدا است. آسان و قابل اجرا در هر مکان و به هر شکل فارسی و عربی، نشسته و یا
ایستاده، با رعایت سرمشق و یا به صورت انفرادی است. بخش هایی از آیات کتاب شریف
الهی به صورت دعا و با واژه "ربنا" نازل شده که هر یک از این آیات مقدس
ترین رسانه و پرسرعت ترین واسطه های بین ما و خداوند هستند.

پس از آیات
خداوند کلمات آسمانی که از سوی پیامبر گرامی اسلام و اهل بیت ایشان علیهم السلام
برای ما به جا مانده زیباترین و کامل ترین و روح بخش ترین گنجینه زمینی هستند، که
به آسانی در دسترس ما هستند.

نابجا نخواهد بود
اگر بگوییم کتاب مفاتیح الجنان از معروف ترین کتاب های دعاهای شیعه است که در هر
زیارتگاه و یا خانه ای، در کنار قرآن جای دارد و البته که اعتبار آن نیز به کلمه
های گران قیمتی است که از سوی چهارده معصوم آسمانی در آن جمع آوری و در اختیار
مشتاقان قرار گرفته است. اما در اینجا فرصت را غنیمت شمرده و به معرفی یکی از کتب
معتبر دعا می پردازیم. کتابی که قطعاً توجه به صفحات آن و برگرفتن از توصیه ها و
مطالب آن بطور مستقیم در تربیت اجتماعی فرزندان ما موثر است.

نام کتاب: مُهَجُ الدَّعَوات و مَنهَجُ العِنایات     مولف: سید علی بن موسی بن جعفر بن
محمد بن طاووس

مترجم: محمدتقی بن علی نقی طبسی          ناشر: انتشارات طورتهران              تاریخ
انتشار:
1383

- بخش های مختلف
کتاب مذکور:

- زندگی نامه سید بن طاووس 

- حرزهایی که از اهل بیت رسیده

- قنوت های ائمه معصومین علیهم
السلام که شامل اسرار بسیاری است

- حرزها و تعویذهای ارزشمند دیگر

- دعاهای مختلف دیگر

- ادعیه اسم اعظم

- ادعیه فرج و عافیت

معرفی گوهری از دعا فرج

بن بست بزرگی که بشر
امروز گرفتار آن است و اکثر مصلحین غیر موحد دیگر نیز راه به جایی ندارند، تنها با
یک بازگشت به سوی دین حنیف گشوده می شود. تمامی پیامبران در سال های طولانی عمر
خود تلاش های بسیاری کردند تا انسان گریزپا را به عبادت خداوند نزدیک کنند.
پیامبران الهی همچون آدم، نوح، ابراهیم، موسی، عیسی و احیاگر دین خاتم حضرت محمد
که درود خداوند بر او و ایشان باد همگی از بزرگترین مصلحان اجتماعی بوده اند.
ایشان افراد امّی بودند که یک دستشان بر نور هدایت خداوند و دست دیگرشان به سوی
مردم و برای ارشاد و زندگی بهتر در دنیا و آخرت بود. تاریخ زندگی پیامبران مملو از
مبارزات و مجاهدت های صبورانه ایشان است. مرور مکرر زندگی ایشان برای هر متفکر و
اندیشمند مومن و منتظر ظهور منجی موعود لازم می باشد. موضوع ظهور منجی موعود خط
موازی همه انبیا بوده و امید مشترک ایشان، اجرای عدالت توسط قائم آل محمد (عج)
است. اخبار رسیده در باب انتظار و ظهور و وقایع پس از ظهور خود بساط آزمون بزرگی
برای متفکران و اندیشه ورزان دینی می باشد تا به نحوی از پس این آزمون بیرون
بیایند که مرضی حضرت باری باشند.

بخش های مختلف
ادعیه رسیده از سوی ائمه معصومین (ع)، کتاب درسی و متن مشق آسمانی برای مومنین و
منتظرین می باشد. در بین هر یک از کلمات و سطور دعاهای نورانی اهل بیت طاهرین (ع)
گوهرهایی در صدف نشسته که تنها با ذهن باز و دل عاشق می توان به مطالعه آن ها
پرداخت و با اندوخته ارزشمندی از دریای معرفت ایشان بیرون آمد. با این مقدمه به دعای
فرج امام زمان نگاه می کنیم که از باب تبرک در پایان این نوشته؛ متن کامل آن را
خواهیم آورد.

در متن دعای فرج به
صفاتی از حضرت مولا اباصالح پی می بریم که درس دینداری به ما می دهد. در این دعا
یاد می گیریم که امام را ولی، حافظ، قائد، ناصر، دلیل و عین خود بدانیم. یعنی می
آموزیم که در عصر غیبت یا زمان حضور ایشان و در حالی که ظاهراً از چشم و نظر ما
دور هستند، ایشان را ولی خود بدانیم. حافظ و قائد خود و ناصر (یاور) و دلیل
(راهنما) خود بخوانیم و ایشان را عین خود بدانیم.

عین خود بدانیم
یعنی چه؟ عین یعنی چشم. یعنی ایشان را چشم خداوند بدانیم و مرتب بر خود آگاهی
بدهیم که ما زیر نظر ایشان هستیم، پس گناه نکنیم. ما بر اساس مشاهدة ایشان و نگاه
ایشان، خدامحوری را پیشة خود کنیم و فرهنگ خداباوری را محور قرار دهیم. حضرت مولا
اباصالح میزان هستند و ملاک عمل هستند، رضایت ایشان مبنا است و نارضایتی ایشان
ترازوی عدالت است.

وقتی مومن شیعه و
منتظر ظهور نظارت تامه حضرت حجت حق را باور کند و بر خود و دیگران بیان و تلقین
کند که آری ایشان که لحظه ای قدمشان را از روی زمین بر نمی دارند، آقا و سرور من
هستند و من از انتساب به ایشان بر همه جهانیان مباهات می کنم و من منتظر ظهور این
بزرگوار از اولاد زهرای اطهر هستم، و او مظهر عدالت حقه الهیه است، قطعاً این
کلمات اعتماد به نفس حقیقی به منتظر می دهد، آرمان های بلند و نورانی به مسلمان می
دهد، که خدایا توفیق خدمتگزاری ایشان را به من عطا کن، و من افتخار می کنم که هر
لحظه ایشان ناظر اعمال من هستند و من دیگر نیز لحظه ای خطا نمی کنم.

در اینجا انتظار
و دعای توفیق خدمتگزاری حضرت حجت حق و باور زیر نظر ایشان بودن (عینا) نه تنها به
عنوان یک رسم شیرین شیعی که بلکه به عنوان یک فلسفه اخلاق اجتماعی معرفی می شود.
متفکرین و اندیشمندان شیعه از فرهنگ انتظار خوشه چینی کنند و ظرفیت های والای
انتظار حضرت حجت را مبنای کلام اصلاحی خود قرار دهند. ما همه از خدائیم و به سوی
او می رویم، پس چه زیبا و منصفانه است که در این میانه هم از سایه پر مهر او و
اولیای او دور نشویم.

اللهم کن لولیک
الحجه بن الحسن صلواتک علیه و علی ابآئه فی هذه الساعه و فی کل ساعه ولیا و حافظا
و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا برحمتک یا
ارحم الراحمین.

 

 

 

 

 

 

 

 فهرست منابع

1-                    
اعرافی،
علیرضا (1381)، درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلامی (2)، تهران،  سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی
دانشگاهها (سمت).

2-                     
گلاور، جان
(1382)، روان شناسی تربیتی: اصول و کاربرد آن، ترجمه علینقی خرازی، تهران، مرکز
نشر دانشگاهی.

3-                     
ربانی، محسن
(1389)، آسیب شناسی تربیت دینی، تهران، شرکت ناجی نشر.

4-                     
حسینی، داود
(1388)، روابط سالم در خانواده، قم، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما.

5-                     
امان اللهی،
مهرداد (1388)، دعا بعد سوم مدیریت، تهران، موسسه انتشاراتی کاوش قلم.

6-                     
لعلی، مسعود
(1383)، دیدار با سرنوشت، تهران، نشر مهدا.

7-                     
ابن طاوس، رضی
الدین علی (1383)، ترجمه مهج الدعوات و منهج العنایات، تهران، طور تهران.

[ ] [ ] [ مدیر ] [ ]
.: Weblog Themes By themzha :.

درباره وبلاگ

امکانات وب